Pondok Pesantrenler ve Kitab Kuning Müfredatı: Endonezya’daki Geleneksel İslami Eğitim Modelinin Tahlili.

Analysis of the Traditional Islamic Education Model in Indonesia: Pondok Pesantren and the Kitab Kuning Curriculum.

This article examines Indonesia’s oldest and most influential Islamic educational institutions, the pondok pesantren, and the Kitab Kuning (Yellow Book) tradition taught within them. It explores their historical development, institutional structure, pedagogical methods, and social functions. The main objective of the study is to reveal how these institutions have preserved the continuity of the Islamic scholarly tradition and how they have played a central role in shaping Indonesia’s religious, cultural, and sociopolitical identity. Adopting a qualitative research approach, the study is based on historical and conceptual analysis of Indonesian-language literature. Within this framework, it evaluates the historical origins of pesantren, the kiai–santri relationship, and teaching methods such as ceramah, sorogan, bandongan, wetonan, and diskusi. It also examines the content, curriculum position, and pedagogical function of the Kitab Kuning corpus. The findings show that pondok pesantren functioned as centers of cultural and spiritual resistance during the colonial period and have maintained a lasting place in the national memory by transmitting Islamic knowledge, moral values, and local traditions across generations. Since the early twentieth century, reform movements have sharpened the distinction between classical and modern models of education, creating a continuous field of tension between traditional structures and innovative tendencies. While the classical model has faced various criticisms, modern pondok pesantren have diversified their curricula to respond to contemporary needs. The 2019 Law No. 18 strengthened the legal status of pondok pesantren and broadened their traditional mission of producing al-faqīh fī al-dīn (those well-versed in religion) into a vision of al-faqīh fī al-masālih (those well-versed in public welfare), transforming them into active agents of social benefit and national development. In this respect, the pondok pesantren is not merely a traditional institution for Islamic scholarship but a dynamic component of modern Indonesian society, contributing to the localization (vernacularization) of knowledge, the transmission of moral values, and the maintenance of social cohesion. Unlike the madrasah–mektep dichotomy observed in many Muslim societies, pondok pesantren represent a distinctive model of renewal that integrates innovation without rejecting tradition. Nevertheless, their future success depends on their ability to develop innovative educational models that remain faithful to their deeprooted values while responding to the evolving needs of contemporary society. [ABSTRACT FROM AUTHOR]

Bu makale, Endonezya’nın en köklü dinî eğitim kurumları olan pondok pesantrenler ile bu kurumlarda okutulan Kitab Kuning geleneğini; tarihsel gelişimi, kurumsal yapısı, pedagojik yöntemleri ve toplumsal işlevleri açısından incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, bu kurumların İslam ilim geleneğinin sürekliliğini nasıl muhafaza ettiklerini ve Endonezya toplumunun dinî, kültürel ve sosyopolitik kimliğinin inşasında nasıl merkezî bir rol üstlendiklerini ortaya koymaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; Endonezya dili ile yazılan literatüre dayalı tarihsel ve kavramsal bir çözümleme yapılmıştır. Bu çerçevede pondok pesantrenlerin tarihsel kökenleri, kiai-santri ilişkisi, ceramah, sorogan, bandungan, wetonan ve diskusi gibi öğretim yöntemleri; ayrıca Kitab Kuning külliyatının içeriği, müfredattaki konumu ve pedagojik işlevi değerlendirilmeye tabi tutulmuştur. Elde edilen bulgular, pondok pesantrenlerin kolonyal dönemde kültürel ve manevî direnç merkezleri olarak ulusal hafızada kalıcı bir yer edindiğini ve yüzyıllar boyunca İslam ilmini, ahlaki değerleri ve mahallî gelenekleri kuşaktan kuşağa naklettiğini göstermektedir. 20. yüzyılın başlarından itibaren ıslah hareketlerinin etkisiyle klasik ve modern eğitim anlayışları arasındaki fark belirginleşmiş; bu durum, geleneksel yapılar ile yenilikçi eğilimler arasında devam eden bir fikirsel gerilim alanı oluşturmuştur. Klasik model çeşitli eleştirilerle karşılaşırken, modern pondok pesantrenler çağın gereksinimlerine cevap verebilmek amacıyla müfredatlarını çeşitlendirmiştir. 2019 yılında kabul edilen 18 sayılı Kanun, pondok pesantrenlerin hukuki statüsünü güçlendirmiş; "el-fakîh fi’d-dîn" yetiştirme hedefini "el-fakîh fi’l-mesâlih" anlayışıyla genişleterek bu kurumları toplumsal fayda ve kalkınmanın etkin aktörleri hâline getirmiştir. Bu yönüyle pondok pesantren, yalnızca klasik İslami ilimlerin öğretildiği bir yapı değil; bilginin yerelleşmesi (vernakülarizasyon), ahlaki değerlerin aktarımı ve toplumsal bütünleşmenin sürdürülmesi açısından çağdaş Endonezya toplumunun dinamik bir bileşenidir. Birçok Müslüman toplumunda yaşanan medrese-mektep tartışmasından farklı olarak, eskiyi dışlamadan yenilenme yönünde özgün bir model ortaya koyabilecek bir nitelik arz etmektedir. Bununla birlikte söz konusu kurumların gelecekteki başarısı ise köklü değerleri korurken çağın ihtiyaçlarına duyarlı yenilikçi eğitim modelleri geliştirebilmesine bağlı görünmektedir. [ABSTRACT FROM AUTHOR]

Copyright of Sirnak University Journal of Divinity Faculty / Sirnak Üniversitesi Ilahiyat Fakültesi Dergisi is the property of Sirnak University, Journal of Divinity Faculty / Sirnak Universitesi Ilahiyat Fakultesi Dergisi and its content may not be copied or emailed to multiple sites without the copyright holder's express written permission. Additionally, content may not be used with any artificial intelligence tools or machine learning technologies. However, users may print, download, or email articles for individual use. This abstract may be abridged. No warranty is given about the accuracy of the copy. Users should refer to the original published version of the material for the full abstract. (Copyright applies to all Abstracts.)